De Wirdumerpoort door de eeuwen heen.

Een voorganger van de Wirdumerpoort stond op de kruising van de Sint Jacobsstraat met het Naauw.

Vandaar de naam Sint Jacobspoort. Hij werd in 1456 als ‘stenena porta’ aangeduid.

De aanleg van een nieuwe singelgracht in de jaren 1481-1494 maakte de bouw van een nieuwe poort aan de Wirdumer- of zuidzijde van de stad noodzakelijk. Zo verrees in 1494 aan het einde van de Wirdumerdijk de nieuwe Sint Jacobspoort, die meestal Wirdumerpoort werd genoemd. Deze poort werd in 1546 versterkt en aan de landzijde van twee achtkante hangende arkeltorens van 16 ½ meter hoogte voorzien. In 1613 werd de poort onder de stadswal door verlengd tot een doorgang van ruim 20 meter en tevens voorzien van een woning voor de poortwachter. In 1597 bouwde men op de noordoosthoek van het bastion dat vóór de binnenpoort lag de Wirdumerbuitenpoort. De stadsuitbreiding bij het Zaailand leidde in 1631 tot de aanleg van de Wirdumerwaterpoort, die de verbinding vormde tussen de Oude of Heerengracht (thans Wilhelminaplein) en de singelgracht. In 1822 werd de Wirdumerbuitenpoort geslecht en na de afschaffing van het poortgeld in 1831 was de beurt aan de fraaie Wirdumerbinnenpoort die in 1835 het loodje legde.

De Wirdumerdijk werd vervolgens dwars over het oude bastion rechtstreeks in verbinding gebracht met de in 1831 gebouwde Zuider- of Wirdumerpoortsbrug (tekst Meindert Schroor).

In 1822 werd de Wirdumerpoort of Sint Jacobspoort, de zuidelijke toegangspoort naar de stad, afgebroken. Tot dat jaar had hij dienst gedaan als controlepost. 's Nachts ging de deur op slot, de sleutel terug naar de burgemeester. De Wirdumerpoort was één van de belangrijkste poorten van de stad, hij lag aan de landweg naar het zuiden, de huidige Schrans.

Alle verkeer naar Sneek, Zwolle en verder landinwaarts kwam er langs.

Met twee flinke torens was het een imposant bouwwerk dat de stad moest beschermen tegen ongewenst bezoek.

Portiers hielden streng toezicht. Alleen Leeuwarder burgers mensen met burgerrechten kwamen erin.

De vijfhoekige schans voor de poort is waarschijnlijk de bron van de naam van de Schrans. Schans en Schrans betekenden hetzelfde.

Vanuit het zuiden domineerde de schans van de Wirdumerpoort het aanzicht van de stad Leeuwarden.
Deze kopergravure uit 1617 is van Lodovico Guicciardini.

1600

1616

1664

1718

1718 detail
De oostkant in de bocht van de Schrans is inmiddels bebouwd.

1822, in dat jaar werd de Wirdumerpoort gesloopt.

1839

1923

1943